Odsetki ustawowe i w transakcjach handlowych

Odsetki ustawowe i w transakcjach handlowych

W jednym z poprzednich tekstów wspominałem Ci o dwóch rodzajach odsetek – omówiliśmy pokrótce odsetki ustawowe oraz odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych. Czym one się różnią? Jak się je nalicza?

Co to są odsetki za opóźnienie?

Odsetki za opóźnienie to, w uproszczeniu, forma odszkodowania za opóźnienie w uregulowaniu zobowiązania pieniężnego (nie da się więc naliczać odsetek od zobowiązań niepieniężnych, np. opóźnienia w wykonaniu dzieła). Przysługują Ci one za każdym razem, gdy Twój kontrahent nie zapłaci Ci w terminie określonej kwoty pieniędzy.

Jak się oblicza wysokość odsetek za opóźnienie?

Choć w polskim systemie prawnym jest kilka rodzajów odsetek, to ich wysokość oblicza się, z grubsza, tak samo.

Datą kluczową dla obliczania wysokości należnych odsetek jest dzień wymagalności roszczenia. Jest to dzień następny po terminie płatności. Od tego dnia wierzyciel nabywa prawo do odsetek[1].

Co przy tym ważne – odsetki same z siebie się nie kapitalizują, co oznacza, że od zaległych odsetek nie naliczają się dalsze odsetki. Taka kapitalizacja jest możliwa jedynie w pozwie albo porozumieniu stron[2].

Stopa odsetek jest podawana zawsze w skali roku (np. odsetki ustawowe to dziś 10,75% w skali roku), ale należy je obliczać za każdy dzień opóźnienia przyjmując, że rok ma 365 dni[3].

Wzór na wysokość należny odsetek wygląda więc następująco:

Odsetki ustawowe

Zmiany stopy odsetek

Sytuacja nieco się komplikuje, gdy między datą wymagalności a terminem zapłaty stopa odsetek uległa zmianie.

W takim przypadku nie możesz niestety przyjąć stopy odsetek, która jest dla Ciebie najbardziej korzystna. Musisz policzyć odestki przysługujące Ci w każdym z poszczególnych okresów w którym obowiązywała określona stopa odsetek.

W takim przypadku najlepiej jest skorzystać z kalkulatora odsetek np. dostępnego TUTAJ.

Odsetki ustawowe

Odsetki ustawowe za opóźnienie w zapłacie faktury będą wynikały z art. 481 k.c. (uwaga – nie myl ich z odsetkami za odsetki od sumy pieniężnej – te wynikają z art. 359 k.c. i cechują się m.in. niższą stopą odsetek).

Odsetek ustawowych za opóźnienie wierzyciel może się domagać chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Nie ma więc znaczenia powód, dla którego zapłata nie została uiszczona w terminie, ani też to, czy wierzyciel poniósł szkodę. Odsetki należne są zawsze w przypadku, gdy zapłata nie nastąpiła w terminie[4].

Stopa odsetek ustawowych obliczana jest według wzoru „stopa referencyjna Narodowego Banku Polskiego + 5,5 punktu procentowego” (dalej – p.p.).

Odsetki umowne

Strony mogą jednak w umowie ustalić własną stopę odsetek za opóźnienie. W takim przypadku, jeśli stopa ta jest wyższa od odsetek ustawowych – wierzycielowi przysługują odsetki umowne. Przyjmuje się jednak, że jeśli w umowie wprost wskazano na stopę niższą od odsetek ustawowych, to wierzyciel będzie uprawniony jedynie do domagania się odsetek w tej niższej wysokości[5].

Przepisy jednak, aby zapobiegać tzw. lichwie, wskazują również na maksymalną wysokość odsetek umownych za opóźnienie – mogą one wynosić maksymalnie dwukrotność odsetek ustawowych. Na dzień dzisiejszy jest to więc poziom 21,5% (10,75% x 2) w skali roku.

A co jeśli odsetki umowne są wyższe?

Wtedy wierzycielowi przysługują odsetki maksymalne.

Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych

Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych wynikają z treści ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. O tym, kiedy tę ustawę stosować, przeczytasz TUTAJ.

Stopa tych odsetek jest wyższa niż odsetek ustawowych i wynosi „stopę referencyjną NBP + 10 pp (lub 8 pp w przypadku, gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym).

Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych będą Ci należne bez wezwania w przypadku, gdy spełnione zostały dwa warunki:

  1. Wierzyciel spełnił swoje świadczenie (!);

Oczywiście zasada ta będzie znajdowała zastosowanie do przypadków, gdy płatność następuje po wykonaniu świadczenia przez wierzyciela. Jeśli więc wierzyciel miał wykonać „coś” za co miał trzymać zapłatę, a tego czegoś nie zrobił, to odsetki nie będą mu przysługiwały.

Jeśli jednak umowa operuje starą zasadą „najpierw robota – potem zapłata”, to niewykonanie roboty powoduje, że odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych nie są naliczane.

  1. Wierzyciel nie otrzymał zapłaty w określonym terminie.

Ta zasada wydaje się być prosta, ale, niestety – tylko wydaje. Zagadnienie terminów zapłaty w transakcjach handlowych jest całkiem rozbudowane i związane z kilkoma nakazami i zakazami.

Dlatego terminy zapłaty omówię Ci w kolejnym tekście.

A tymczasem dziękuję za Twoją uwagę dzisiaj i… dobrego dnia!

[1] Art. 476 k.c.

[2] Art. 482 §1 k.c.

[3] Art. 114 k.c.

[4] Art. 481 §1 k.c.

[5] Tak: K. Osajda (red. serii), W. Borysiak (red. tomu), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 29, Warszawa 2021 art. 481, nt. 35

Maciej Żółtowski

Radca prawny

Od 8 lat współpracuję z małymi i średnimi przedsiębiorstwami pomagając im świadomie i bezpiecznie rosnąć.

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Inne kategorie artykułów:

PRAWO | kategoria 2 | kategoria 3